Arquivo do blog

As dez pragas literaria

Refuxiarse na ficción literaria para procesar mellor unha catástrofe é un fenómeno común da nosa sociedade. Puidemos observar este comportamento tras os atentados do 11-S cando os libros de Nostradamus, o profeta apocalíptico, entraron na lista dos máis vendidos en Estados Unidos, ou a obra “A nosa señora de París”, de Víctor Hugo, chegou a número un de ventas en Francia tras o incendio da Catedral de Notre Dame. En Xapón, no ano 2011, coa catástrofe nuclear de Fukushima, o libro “A peste” de Albert Camus experimentou unha gran demanda e é xusto esta obra de Camus máis o “Ensaio sobre a cegueira”, de José Saramago, as que en tempos de coronavirus están incrementando lectores. 

Presentamos dez obras de diversa natureza: literatura clásica, best- sellers, ensaios ou libros de ciencia ficción que darán moito que falar e reflexionar estes días:

“A peste” de Albert Camus, 1947.

O autor utiliza a súa novela, gañadora dun Nobel de Literatura,  para plasmar o seu pensamento existencialista (a vida carece de sentido). Inspirado nun pequeno brote de peste que aconteceu en 1931, Camus quixo explorar o que acontecería se ese brote, que daquela só afectou a un centenar de persoas, tivese unha repercusión moito maior. Narra, en forma de diario, unha epidemia de peste bubónica na cidade de Orán, Alxeria. Hai tantos paralelismos nesta obra co que nos está acontecer hoxe que a obra de Albert Camus parece coetánea: o rápido que se contaxian as persoas, a carencia dun fármaco para combatela, o alto índice de mortalidade, as medidas de confinamento, o desexo das persoas de comunicarse cos seus, as actitudes irracionais e absurdas dalgúns… E tamén vese o espertar da solidariedade da xente, neste sentido, o autor expresa a idea de que “no home hai máis cousas dignas de admiración que de deprecio”. Non é de estrañar que esta obra sexa un dos escollidos para pasar estes días.

Ensaio sobre a cegueira” de José Saramago, 1995

A obra máis coñecida do escritor portugués José Saramago, gañadora do Nobel de Literatura. É unha novela reflexiva e existencialista, a que non lle pesan os anos. Os pensamentos de Hegel  (o home sen estado é malo por natureza) e os de Sartre (venme, logo existo) están moi presentes nesta obra. Relata unha epidemia de cegueira nunha poboación e as súas consecuencias porque a Saramago non lle interesa a causa deste mal branco senón  a resposta egoísta da xente, metáfora da sociedade na que vivimos. Non relata a perdida da vista, senón a da ética e da razón e sóbralla o egoísmo como forma de supervivencia. É interesante reflexionar como a enfermidade cambia a sociedade e o ser humano.

“Os asquerosos” de Santiago Lorenzo, 2018

Unha das obras máis citadas nestes días. Se lías algunha noticia na que se nos informaba da fuxida dos madrileños a España baleira (ou más ben baleirada) alí había algún comentario facendo referencia a “mochufla”. Que é a  “mochufa”? pois a antíteses de Manuel, o protagonista de Santiago Lorenzo, un Robinson Crusoe contemporáneo que supera as vicisitudes pero a diferencia deste, Manuel non ten compañeiro de fazañas, o detestaría!. É unha obra que che fai cuestionar o tipo de vida que levas e soñar cunha vida máis austera e autosuficiente, con tempo para ti e para as cousas que realmente queres facer e conectar máis ca natureza. Vivir a soidade é como unha bendición: “Era unha sorte ter todos os calendarios do mundo para enchelos co que quixese. Pero a poldra determinante, incomparable coa anterior, era a de dispoñer de avultados catálogos de ideas para encher ese tempo. O bo non era que con tantas horas por diante puidese facer o que lle sae dos collóns. O bo era que non lle paraban de saír cousas dos collóns todo o día”.

“O ano da praga” deMarc Pastor, 2018

O criminólogo e escritor, Marc Pastor, publicou esta obra que foi éxito de críticas e lectores. A acción transcorre na cidade de Barcelona, o protagonista da novela é un asistente social que comeza a investigar porqué todos os anciáns que están a aparecer mortos teñen a mesma planta na súa casa, un eucalipto de forte cheiro. É unha novela de suspense onde o discorrer dos acontecementos é paulatino pero transcendental, xa todo desencadea nunha apocalipse imparable. A novela suscita temas para reflexionar como: a supervivencia, a aborrecida vida cotiá, as relacións persoais, a falta de empatía, a desinformación… e tamén entra na ecuación, unha reflexión moi importante sobre  deshumanización da sociedade en tanto o trato aos maiores e as persoas dependentes.

“Os ollos da escuridade” de Dean Koontz, 1981

Pasará a historia como a novela que predixo fai corenta anos o coronavirus na cidade de Wuhan, China. É unha novela de terror que narra a historia dunha nai coraxe en busca do seu fillo. Na obra aparece unha trama secundaria na que un científico chinés crea unha arma biolóxica, un virus que recibe o nome de Wuhan-400, que describe como unha arma perfecta de destrución e que afecta só os seres humanos. As alusións á epidemia aparecen só nun capítulo pero as coincidencias co COVID-19 espertaron a imaxinación dos e das internautas.

“Nada” de Carmen Laforet, 1945

Recoñecida como a primeira novela feminista moderna en España. Faise co Premio Nadal, recentemente creado por aquel entón, e co premio Fastenraht. Carmen Laforet mostra a unha muller que pensa diferente, que non se preocupa demasiado polas normas sociais vixentes naquela época e mostra tamén a situación do país de pobreza e fame.  A novela está escrita no estilo narrativo da posguerra coñecido como tremendismo, caracterizado por unha tendencia a salientar a violencia e as imaxes grotescas. Laforet pon de manifesto o estancamento no que se atopaba a sociedade española a través dos ollos dunha estudante que vivía na rúa Aribau de Barcelona. A obra é unha radiografía dunha sociedade melancólica e depresiva, insegura e triste, que se enfronta a grandes cambios consecuencia da crise, como a lenta desaparición da pequena burguesía.

“A peste escarlata” de Jack London, 1912

Esta obra postapocalíptica e futurista que parece que foi escrita onte, só que de onte fai 108 anos, inaugurou o xénero de novela catástrofe. É unha novela curta que  comeza co relato dun ancián supervivente a unha pandemia que aconteceu no verán do 2013. Esta peste contaxiábase con moita rapidez provocando febre a todo aquel que a contraía e non había ningún tipo de cura polo que acabou practicamente ca humanidade. Os superviventes formaron asentamentos rodeados de natureza, velaí vai! a idea da volta os orixes da especie humana que sempre ronda cando hai unha catástrofe.

“O último home” de Mary Shelley, 1826

A autora de Frankenstein escribiu esta obra postapocalíptica e futurista que recibiu duras críticas por ser un texto “enfermizo e cruel”. A historia transcorre a finais do século XXI, no ano 2073, cando ataca a especie humana unha praga devastadora. Os críticos literarios ven nela unha obra pesimista que crítica os ideais románticos e o libre albedrío. Sóbralla o egoísmo e a avaricia do ser humano. Lionel Verney, o último home, é o alter ego da autora, polo que tamén pode ser tomada como un relato de resistencia da propia autora, xa que o último home sobre a face da Terra rexeita a quitarse a vida. A obra permaneceu oculta ata unha segunda edición en 1960 co auxe da temática postapocalíptica en plena Guerra Fría.

“Epidemia” ou “Contaxio” de Robin Cook

Robin Cook é  o escritor do thriller médico por excelencia. Epidemia, 2011, é un dos libros apocalípticos máis vendidos da nosa era.  Relata a historia de como un grupo de científicos contáxiase dun virus que expanden os seu pacientes desatando unha alarma social. En Contaxio, 1992, Cook aborda a epidemia dunha gripe moi contaxiosa que resulta ser letal. Non é un virus que atenda o seu comportamento normal, por esta razón, volvemos a encontrar indicios que nos indican que pode tratarse dunha conspiración. As tramas de Cook son moi dinámicas e están ben argumentadas, xa que o propio autor é médico. Gústalle moito xogar cos dilemas morais dos protagonistas. É un escritor moi prolifero e as súas novelas recollen os últimos avances en medicina, máis que un escritor de ciencia ficción para moitos lectores e lectoras é un escritor visionario.

Seleccionamos dez lecturas que para reflexionar sobre a nosa situación actual e analizar a sociedade na que vivimos. En tempos de crise, catástrofe ou epidemia o individuo pensa en si mesmo como parte dunha colectividade, dunha sociedade e obríganos a facer un esforzo que simplemente non faríamos nunha situación normal. Faise necesario recorrer a algo que alimente a nosa curiosidade e para iso, non hai nada mellor que un bo libro.  

LIBERTAD. Jonathan Franzen

Hai novelas que funcionan como un puzzle pero non chegamos a sabelo até que todo por fin encaixa. Primeiro reunimos un conxunto de pezas que non saberemos até moito despois para qué nos servirán e tratamos de buscarlles unha conexión e mentres a historia se desevolve, as arestras van puíndose, os lados atopándose e encaixando as fendas entre si.

En LIBERTAD, do norteamericano Jonathan Franzen (Chicago, 1959), cada unha das pezas que se nos ofrecen ten un nome propio, unhas características físicas, unha historia pasada e un desenvolvemento individual e tanxencial co dos demais. Así vai armándose a estrutura da historia e vai rolando a acción.

O que comeza nun barrio residencial de clase media da periferia dunha cidade norteamericana típica e remata (isto non é un spoiler) no mesmo punto dun idéntico barrio noutra cidade semellante e, apostando por unha estrutura circular, é a historia dos Berglund, unha familia normal, americanos de clase acomodada de ascendencia europea e de ideas progresistas.

De cada un dos Berglund iremos coñecéndoo todo, as súas orixes, a infancia, os recordos, os remorsos e cómo os límites dos seus respectivos mundos entran en conflito cos mundos dos demais, creando os alicerces desta historia.

A liberdade á que se refire o título escollido por Franzen é non tanto a liberdade soñada como a posible, a que nos pode permitir o conxunto de liberdades dos demais, e vai sendo desafiada polo desenvolvemento de cada un dos personaxes que flutúan polas páxinas da novela.

Walter e Patty Berglund son un matrimonio maduro, típica estampa do soño americano estándar, unha boa vivenda, bo traballo do cabeza de familia, unha discreta e pulcra nai ama de casa, fillos educados en colexios estupendos e moitas historias –persoais- que ocultar que foron as que permitiron a cada un deles chegar a ese punto das súas vidas.

Richard, amigo de Walter dos tempos da universidade e obxecto de curiosidade e desexo por parte de Patty é o terceiro lado do triángulo que descompensará a perfección do matrimonio xa aborrecido, demasiado políticamente correcto e é tamén o punto en que esperta o primeira concepción da liberdade: a de escoller.

Con repentinas referencias a Guerra e Paz, o triángulo formado por Walter, Patty e Richard, suporá un epicentro da acción e o protagonismo irá dun a outro como eixo central, entramándose a evolución de cada un e os seus puntos de vista ao longo do tempo, mentres a través de argucias narrativas como flash backs, recordos, memorias e até unha autobiografía da propia Patty, chegamos a ver cómo a liberdade dirixe os nosos soños pero tamén nos afasta deles.

E xunto con eles tres, os fillos dos Berglund, as súas parellas, a compañeira de traballo de Walter, os pais e nais de cada un deles, todos os personaxes que conformaron aos protagonistas e os foron puíndo até facelos como son, van entrelazándose nesta historia de ecoloxismo, política, valores post 11-S, republicanos e neocons, pais e fillos e que non deixa de ser un reflexo de nós mesmos, de cómo a liberdade nos levou a elexir entre varias opcións e, mesmo estando conformes coa escollida, nunca deixaremos de pensar nas que quedaron sen escoller…

http://es.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Franzen